Minder fair, wat ik schreef in 2016....

Een artikel uit TRUCKS 2016, Fair Trade, minder fair. Fair trade? Minder fair dan men vermoed….! Onderhand is het niets nieuws meer, de misstanden op de arbeidsmarkt. Arbeidsplekken waar niet-Nederlandse arbeiders onder niet bepaald prettige omstandigheden en voorwaarden te werk worden gesteld; op grote bouwprojecten waar nota bene de Nederlandse Staat zelf de opdrachtgever is, zoals de tunnelbouw in Maastricht, het enorme Eemshavenproject boven in Groningen, projecten waar Portugese, Poolse, Roemeense en nog diverse andere nationaliteiten werken bij onderaannemers onder voorwaarden die vaak wettelijk in Nederland niet eens zijn toegestaan. Iedereen weet het. Ook, zeg maar, de verantwoordelijken van de Staat der Nederlanden, en niemand doet er echt iets aan, ja, men lijkt het wel best te vinden zo, want op deze wijze wordt het werk tegen een lage kostprijs verricht. En o wee als het over geld gaat. Dan schijnen alle mooie woorden en sociale voorwaarden opeens een stuk minder belangrijk te worden. In de chauffeurswereld weten we er inmiddels alles van en het moet gezegd: vanwege het veelvuldig signaleren van al de wantoestanden en het aangeven van de onwettigheid van diverse toestanden lijkt er hier en daar enige beweging te komen en worden zaken, die werkelijk aantoonbaar illegaal en onwettig zijn, aangepakt, al is het vooralsnog wel erg mondjesmaat. Ruim een jaar geleden was ik met enkele mensen in gesprek over de opkomende wantoestanden en op zeker moment kwam de vraag naar voren hoe eigenlijk een organisatie zoals Fair Trade, een organisatie die eerlijke handel en verantwoorde arbeid hoog in het vaandel draagt, haar goederen laat vervoeren. Het zou toch een uiterst vreemde gewaarwording zijn indien deze organisatie haar goederen in Nederland zou laten vervoeren door, bijvoorbeeld, Poolse chauffeurs via een illegale postbusconstructie tegen een uiterst laag, niet Nederlands CAO, salaris. Of, een andere mogelijkheid, goederen, bijvoorbeeld containers, vanuit de Rotterdamse haven naar het distributiecentrum van de Fair Trade-organisatie transporteren. Geprikkeld door deze nieuwsgierigheid schreef ik daarom, met afschriften naar enkele belanghebbende organisaties, op 14 mei 2012 een brief. Deze brief: ------- Geachte dame, heer; Al geruime tijd sluimert er groot kwaad en onrecht over onze (snel)wegen, namelijk de nieuwe, moderne, Europese slavernij. Wellicht is het reeds bij u bekend, maar ter informatie het volgende. Er zijn nog al wat transportbedrijven die, omdat de transportkosten op alle mogelijke manieren worden uitgeknepen, over gaan om hun transporten te laten doen met werknemers uit de zogenoemde “voormalige Oostbloklanden”. Echter doet men dat op een dusdanige wijze (wellicht ook bij u bekend?), via bijvoorbeeld een postbusconstructie in een voornoemd land, dat het, kort geschreven, er op neer komt dat deze “nieuwe” chauffeurs hetzelfde werk doen als voorheen de Nederlandse chauffeur, maar dan voor drie euro per uur. Daarnaast is dit schamele “loon” vaak ook nog aan allerlei sancties onderhevig: Rijdt het voertuig, bijvoorbeeld door tegenwind, iets te duur, moet de chauffeur de te veel gebruikte dieselolie uit eigen zak bijbetalen. Neemt de chauffeur de telefoon van de “planning” niet op, wordt er een bedrag, rond de 25 euro, op het “salaris” in mindering gebracht en dit alles is thans een dagelijkse praktijk op onze Nederlandse, maar ook verder, op onze (West)-Europese wegen. Voor een organisatie als Fair-Trade zal dit vermoedelijk een doorn in het oog zijn, of u het nu reeds weet of niet. Maar de directe vraag mijnerzijds hieraan gekoppeld is, of u mij kunt meedelen hoe u uw producten hier ten lande, in België en, zo daar sprake van is, in het verdere Europa, worden vervoerd: Met transportbedrijven die met de zogenoemde nieuwe slaven werken óf met transportbedrijven die een “Fair-Trade” bedrijfsvoering koesteren hetgeen inhoudt dat zij in Nederland een Nederlands en in België de daar geldende salarissen aan hun chauffeurs betalen. Overigens, enigszins terzijde, maar wel uiterst belangrijk: Onderbetaling aan chauffeurs heeft een zéér negatieve invloed heeft op verkeersveiligheid, en ook daarom kan ik mij niet aan de indruk onttrekken dat ook u een voorstander bent van Fair-Trade transport. Voor verdere informatie inzake transport ben ik gaarne bereid om bovenstaande in een persoonlijk, eventueel telefonisch, onderhoud nader toe te lichten. Mag ik spoedig van u vernemen? -------- Het duurde een maand, maar ontving geen antwoord, dus toen maar even gebeld en jawel, niet lang daarna, op 26 juni, ontving ik een antwoord, een antwoord dat ik hieronder letterlijk laat volgen. ------- Geachte heer Grünbauer. Allereerst bied ik u excuses aan voor deze late reactie op uw brief d.d. 14 mei over de door u beschreven misstanden in de transportsector. Uiteraard delen wij uw mening dat een veilige en verantwoorde transportsector van belang is voor alle weggebruikers, en voor de mensen die in deze sector werken in het bijzonder Als organisatie die goederen importeert uit ontwikkelingslanden zijn wij hierin slechts een kleine schakel. Daarom is het terecht dat u uw brief ook heeft gericht aan de verschillende belangenorganisaties in Nederland, die de sector kennen en er invloed op uit kunnen oefenen. Ook zal ik onze vervoerder op de hoogte brengen van uw zorgen. Fait Trade Original werkt voor haar vervoer in Nederland samen met Van Uden Logistics. Wij hebben nadrukkelijk gekozen voor een bedrijf met een maatschappelijk verantwoorde bedrijfsvoering. Zo hanteren zij de Nederlandse CAO voor hun voornamelijk vaste chauffeurs. Ook de chauffeurs die op flexibele basis worden ingezet, vormen een vast pool en kunnen rekenen op alle wettelijke regelingen. Ik hoop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd wat betreft het vervoer van de producten van Fait Trade Original. ---------- De brief was getekend door M. Jansen, Algemeen Directeur. Een uiterst nette brief, waarin inhoudelijk staat dat men niet alles in de hand heeft, want hoe de containers vanuit de haven bij het genoemde bedrijf komen, is niet geheel duidelijk. Begrijpelijk. Niet alles is zomaar beheersbaar. Ook is er geen reden om aan de integriteit van genoemd bedrijf, Van Uden Logistiek, te twijfelen. Voor zover mij bekend is het wel één van de betere vervoerders. Weliswaar werken er op de meeste vestigingen veel uit het buitenland afkomstige werknemers, maar die lijken allen op Nederlandse voorwaarden in dienst te zijn. Totdat ik op zeker moment, enigszins toevalligerwijs, in de loods kwam waar de Fair Trade goederen door genoemd bedrijf werd “gehandeld”, waar de bestellingen werden klaargezet. Het merendeel van de arbeiders dat ik daar aantrof werkte er via een uitzendbureau tegen toch wel héél bedenkelijk laag uurloon en het verbaasde mij dat juist op die plek, in de loods waar de goederenstroom voor Fait Trade Original plaatsvond, werknemers werkten uit ondermeer Slowakijë en uit enkele Baltische staten tegen rond de 5 euro netto, volwassen mensen, de meesten rond de 22, 23 jaar en door datgene wat ik waarnam werd ik genoopt er op 27 september van dat jaar nog een brief aan te wagen: ----------- Enkele weken geleden ontving ik een schriftelijk antwoord op mijn brief van 14 mei 2012 waarvan ik goede nota heb genomen. Dat was maar goed ook, want door onbekende oorzaak is uw brief in het ongerede geraakt en, zo mogelijk, zou ik graag, om het dossier kompleet te houden, een duplicaat van dat schrijven ontvangen, waarvoor bij voorbaat mijn dank. Echter wil ik bij u de volgende twee zaken onder de aandacht brengen. Ten eerste, zo ik het juist heb begrepen, schrijft u dat u geen invloed kunt uitoefenen, danwel dat het buiten uw gezichtsveld blijft wat betreft het (meeste) vervoer van Fair-Trade producten per container. In eerste aanleg bevreemd dat mij. Kunt u mij nader verklaren waarom u daar kennelijk –niet altijd- grip op hebt. Of de producten al dan niet “fair-trade” per container worden vervoerd? Een tweede vraag is hoe u er bij komt dat de firma Van Uden geheel voldoet aan de normen zoals Fair Trade dat voorstaat. Wat dat betreft zijn daar nogal wat prangende, en pijnlijke, vragen. Van Uden vervoert, voor zover bekend, met Nederlandse chauffeurs en Van Uden leeft, ook voor zover bekend, de Nederlandse C.A.O. na, vooralsnog kan niemand hier problemen mee hebben wat betreft de verhouding tot Fair Trade. Echter werkt Van Uden op de werkvloer met een grote groep “buitenlandse” werknemers, MET NAME op de Fair Trade-afdeling in Nederasselt, dus in het veem waar uw spullen staan en worden op- en overgeslagen. Indien ik hier schrijf, “buitenlandse” werknemers moet men vooral denken aan Slowaken, Hongaren, Polen, Litouwers en andere “oosterse” nationaliteiten; ik heb dit met eigen ogen waargenomen. Van Uden huurt deze arbeidskrachten in via uitzendorganisatie Otto. Volgens de aldaar rondlopende jongens die ik daar tegen kwam, werkten ze ook nog voor Otto Duitsland en niet voor Otto Nederland. Hun uurloon kwam, netto, de 4 a 5 euro nauwelijks te boven. Aan de hand van deze gegevens is de vraag die ik u wil stellen hoe u daar tegenover staat. Het zal vast allemaal wel “legaal” zijn, maar dat is de NIET-Fair Trade handel doorgaans ook wel. Toch? Maar het komt mij voor dat met de constructie die Van Uden hier hanteert u niet bepaald voldoet aan de normen en idealen waar Fair Trade voor dient te staan. Graag zie ik uw reactie spoedig tegemoet. -------------- Een afschrift zond ik aan Chauffeurstoekomst, Transport Online, CNV, FNV, Typisch Transport en Trucks. Lange tijd bleef antwoord uit, ik scheef nog een herinneringsbrief, maar toch: drie maanden later, op 4 januari 2013 ontving ik antwoord, nu getekend door B. Jongsma, waarnemend directeur. Een nu toch wel wat ontwijkend antwoord en ik laat het hieronder volledig volgen. ------------- In uw brief van dd. 27 september 2012 stelt u vragen over hoe fair onze producten worden vervoerd. De fairtrade criteria die wij hanteren, hebben betrekking op de makers van onze producten in ontwikkelingslanden waar slechte arbeidsomstandigheden en onderbetaling onvoldoende door wettelijke bepalingen worden voorkomen. Er is in die landen nauwelijks toezicht op de arbeidswetgeving en goed georganiseerde vakbonden ontbreken in de sectoren waarin wij actief zijn. In Nederland zijn deze wettelijke bepalingen er wel. Bovendien zijn er meerdere vakbonden en instanties, zoals ook genoemd onderaan uw brief, die naleving hiervan bevorderen. Wij zien hiervan voor onszelf geen rol weggelegd. ------------ Vreemd. De Algemeen directeur schrijft op 26 juni in zijn brief indirect dat ook het vervoer in eigen land, zo mogelijk, binnen de fairtrade criteria valt, maar volgens de brief van 4 januari van de waarnemend directeur valt dit er buiten. Bovendien worden slechte arbeidsomstandigheden en onderbetaling ook in Nederland onvoldoende door wettelijke bepalingen voorkomen: het komt, door het openstellen van de binnengrenzen, veelvuldig voor terwijl er niets aan gedaan (kan) word(t)(en). Gezien mijn eigen ervaring ook in de opslagplaats van Fair Trade producten. Wellicht allemaal nog legaal ook, want meestal, als het door wettelijke bepalingen niet kan worden voorkomen, is het legaal. De lezer oordele, aan de hand van bovenstaande, zelf. Maar ik kan mij niet aan de indruk onttrekken: Fair Trade Original is minder fair dan men mag denken. Zeker in eigen land. Aldus schreef ome Willem in 2016.